Category: Praca i wartość

OKOLICZNOŚCI

Okoliczności dotyczące materiałów: 1) zapewnienie właściwej ja­kości; 2) wymiarów; 3) stopnia wstępnego obrobienia materiałów; oraz 4) prawidłowej konstrukcji i technologii ze względu na możliwie korzystne kształtowanie współczynnika użytecznego wykorzystania materiałów.Okoliczności dotyczące narzędzi pracy: 1) zapewnienie w grani­cach własnej kompetencji doskonalenia i 2) maksymalnego stopnia wy­korzystania istniejących narzędzi pracy.Okoliczności dotyczące konstrukcji produktu (pojęcie konstrukcji należy tu rozumieć szeroko obejmując nim np. także recepturę chemiczną itp.). Chodzi tu mianowicie o uwzględnianie przy projektowaniu produktu zarówno jego przydatności do użytku, jak i jego możliwie małej praco­chłonności i materiałochłonności względnie optymalnego stosunku praco­chłonności do materiałochłonności.Okoliczności dotyczące procesu technologicznego; zapewnienie op­tymalnego stosunku 1) pracochłonności do zużycia narzędzi i energii oraz czynności bezpośrednio wykonawczych do czynności preparacyjnych da­jących się skumulować; związane są z tym decyzje w sprawie wielkości serii produkcji. Okoliczności przekraczające zasięg zakładu pracy.

WYKORZYSTANIE ZASOBÓW

Okoliczności dotyczące wykorzystania ogółu zasobów. 1) polity ka rozwoju poszczególnych gałęzi przemysłu i rolnictwa; 2) polityka wy­miany z zagranicą ze względu na „opłacalność” importu i eksportu po­szczególnych grup towarowych i związane z tym długoterminowe decyzje inwestycyjne; 3) problemy związane -z ewentualnym przesuwaniem pro­dukcji z danego rodzaju zakładów (i rejonów kraju), które me mają wa­runków stosunkowo wysokiej produktywności łącznej ogółu zasobów, do zakładów (i rejonów), które mają takie warunki, w związku z wymaganym ogólnym wolumenem produkcji, stanem wolnych mocy produkcyjnyc w zakładach pracujących stosunkowo tanio, momentami socjalnymi ltd.Techniki organizatorskie oparte na tzw. „badaniu pracy mogą wpłynąć na niektóre tylko spośród wykazanych wyżej okoliczno­ści, w szczególności zaś na te spośród nich, które dotyczą samych wykonawców. a

TECHNIKI ORGANIZACYJNE

Można więc stwierdzić, że techniki organizatorskie oparte na badaniu pracy same przez się nie są w stanie całkowicie rozwią­zać zagadnienia wydajności pracy żywej, ale bez ich stosowania zagadnienie to również nie da się rozwiązać. Inaczej mówiąc są one warunkiem nie wystarczającym wprawdzie, ale koniecznym wzmagania wydajności pracy żywej. Cechą metod „badania pracy” jest rozczłonkowa­nie procesu pracy na jego części składowe (ruchy elementarne), określanie czasu ich trwania, optymalnego sposobu ich wykona­nia i uszeregowania oraz eliminacja ruchów uważanych za zbęd­ne. Ponieważ ruchy robocze wykonuje się z reguły stosując na stanowisku pracy mniej lub bardziej skomplikowane narzędzia, przeto badanie pracy uwzględnia również konstrukcję narzędzi, ich dobór oraz dyslokację przedmiotów pracy i narzędzi na sta­nowisku pracy.

PRACA FIZYCZNA CZŁOWIEKA

Głównym przedmiotem zainteresowania jest w tych warun­kach tzw. praca fizyczna człowieka. Technicznym usprawnieniem tzw. pracy umysłowej (ściślej: pracy biurowej powtarzalnej lub złożonej z powtarzalnych elementów) zainteresowano się później niż usprawnieniem „pracy fizycznej”. Warto tu jednak zaznaczyć, że według współczesnych polskich staty­styk około 1/3 wszystkich zawodowo czynnych w gospodarce uspołecznio­nej poza rolnictwem i leśnictwem stanowią tzw. pracownicy umysłowi [Rocznik statystyczny 1967, s. 71]. Ponieważ zaś wśród ich czynności bardzo znaczną część stanowią pra­ce powtarzalne lub złożone z powtarzalnych elementów, przeto położenie większego niż dotąd nacisku na rozciągnięcie badań pracy na tę jej dzie­dzinę wydaje się ze wszech miar uzasadnione. Istnieje już pewna literatura na ten temat. Z ostatnich kilkunastu lat jako przykłady można wymienić prace [Zieleniewski 1951a], [Robichaud 1958], [Grillo… 1959], [Feldman 1963], [0’Shaughnessy 1965].

BEZ PORÓWNANIA

Zupełnie odmienne i bez porównania głębiej sięgające ujęcie zagad­nienia reprezentuje niedawno wydana praca G. E. Slezingera [1967a]. Sta­nowi ona pomyślny i merytorycznie ważny krok naprzód w rozważaniach nad pracą „biurową”, którą autor charakteryzuje jako „pracę w zarzą­dzaniu” i do której zalicza szeroki zakres działań, począwszy od przygo­towania produkcji, a kończąc na stwierdzeniu jej gospodarczych rezul­tatów. Jest tu zatem mowa o pracy personelu „inżynieryjno-technicznego” o pracy aparatu administracyjnego. Stwierdza się przy tym zarówno od- dzielność, jak i ścisłą wzajemną zależność i istotne podobieństwa między pracą „w sferze produkcji” a pracą w „sferze zarządzania”. Do analizy „pracy w zarządzaniu” stosuje się z powodzeniem niektóre metody wy­próbowane przy analizie pracy w sferze produkcji, a ustalone prawidło­wości i dyrektywy formułuje się w języku sformalizowanym. „Badanie pracy” proimdzi do opisu rzeczywistego sposobu jej wykonywania. To zaś jest punktem wyjściowym diagnostycznego rozpoznawania możliwości jej usprawnienia w drodze „technik organizatorskich”.

W TRADYCYJNYM ZAKRESIE

Zarówno w swoim tradycyjnym zakresie, czyli w odniesieniu do tzw. „pracy fizycznej”, jak i w odniesieniu do powtarzalnych elementów pracy biurowej badanie pracy dotyczy przede wszyst­kich ruchów roboczych połączonych z wysiłkiem mięśniowym i wy­wołujących zmęczenie. Ale wysiłek mięśniowy człowieka zawsze jest kierowany poprzez impulsy jego systemu nerwowego, tak iż na efekt pracy fizycznej mają poważny wpływ także czynniki tzw. psychiczne. Nie bez znaczenia są również okoliczności w sto­sunku do pracującego człowieka zewnętrzne, wśród których wy­różnić należy przede wszystkim zasoby włączone w proces pracy i jej materialne środowisko oraz jej społeczne warunki. Jeżeli za­tem badanie metod i technika organizowania pracy ma zmierzać do wzrostu jej wydajności, to prócz zagadnień fizjologicznych mu­si, jak widzieliśmy, uwzględniać zagadnienia psychologiczne, tech­niczne i społeczne.

ZAGADNIENIA TYPU FIZJOLOGICZNEGO

Do zagadnień typu czysto fizjologicznego można zaliczyć ta­kie problemy, jak: określanie optymalnego wysiłku mięśniowego potrzebnego do wykonywania pracy, czas trwania tego wysiłku, czas i rozkład przerw odpoczynkowych, postawa przy pracy (np. ograniczenie do minimum tzw. wysiłku statycznego), równomier­ność obciążenia poszczególnych grup mięśni itp. (np. praca obu rąk, a w miarę możności też nóg). Zmęczenie zależy jednak także od stopnia zainteresowania pracą, od motywacji pracującego, od stopnia jej urozmaicenia oraz od tego, czy rodzaj pracy we właściwym stopniu absorbuje kwalifi­kacje umysłowe pracownika, jeśli zaś absorbuje je w stopniu nie­wystarczającym, to czy pozwala mu bez uszczerbku dla jakości pracy skoncentrować myśl na innych, bardziej dla niego intere­sujących zagadnieniach.

ZMĘCZENIE

Fizjologia pracy od dawna już zajmuje się badaniem zmęcze­nia będącego z reguły wynikiem zbyt wielkięgo lub zbyt długo­trwałego obciążenia danej grupy mięśni. Subiektywny stan zmęczenia można rozpatrywać jako sygnał, iż utrzymanie równowagi fizjologicznej wymaga przerwania lub zmniejszenia wysiłku. Nie­zastosowanie się organizmu do tego sygnału może doprowadzić do przemęczenia, które z kolei może wywoływać nieodwracalne, ujemne dla organizmu konsekwencje.Do mierzenia zmęczenia można używać różnych odpowiednio skonstruowanych przyrządów zwanych ergometrami. Istnieją tak­że inne pośrednie metody mierzenia zmęczenia, np. stwierdzanie zmian czynnościowych układu oddechowego, zmian w częstotliwo­ści tętna itp. — szczegóły zob. [Czermiński… 1969, s. 61 i nast ] [Jasieński 1967],

SPADEK EFEKTÓW PRACY

Ogólne zmęczenie organizmu, znajdując Wyraz w spadku efek­tów pracy przy tym samym, a nawet wzmożonym wysiłku, może być wyrażone tzw. krzywą zmęczenia, której przebieg bywa w róż­nych okolicznościach dość różny, ale która na ogół przebiega w ten sposób, że efekt pracy z początku po jej podjęciu wolno rośnie, utrzymuje się przez pewien czas w bliskości swego maksi­mum, a przy końcu okresu pracy (przed przewidzianą przerwą) dość szybko maleje. Ten typowy przebieg krzywej zmęczenia można zauważyć zarówno przy badaniu krótkich okresów między przerwami wypoczynkowymi, jak i przy uwzględnianiu dłuższych przedziałów czasu, np. całej zmiany roboczej lub tygodnia pracy. Odchylenia kształtu krzywej zmęczenia w indywidualnych przy­padkach od typowego jej przebiegu tłumaczą się m. in. tym, że zmęczenie zależy nie tylko od fizycznego wysiłku.