PODZIAŁ FUNKCJI

Podziałowi funkcji na podstawowe, regulacyjne i pomocnicze odpowiada w strukturze organizacyjnej rozpatrywanej statycznie podział jednostek organizacyjnych na podstawowe (np. w przed­siębiorstwie przemysłowym biuro konstrukcyjne i wydziały pro­dukcyjne), regulujące (np. dyrektor, dział planowania, dział kadr, dział kontroli technicznej) i pomocnicze (np. dział zaopatrzenia, magazyny, księgowość, hale maszyn do pisania itp.). Kryterium to można jednak stosować do typologii jednostek organizacyj­nych tylko na określonym szczeblu hierarchii organizacyjnej, gdyż jednostka (dajmy na to księgowość), która ze względu na całe przedsiębiorstwo przemysłowe jest pomocznicza, może się z kolei (gdy ją rozpatrujemy w jej własnym węższym przedziale) skła­dać z jednostek podstawowych (np. sekcja ewidencji kosztów własnych) i pomocniczych (np. „własna” hala maszyn do pisania).

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

FUNKCJE REGULACYJNE

Funkcje regulacyjne, takie jak formułowanie celów działania, planowanie (organizowanie toku czynności), organizowanie struk­tur pojmowanych statycznie oraz kontrolowanie, polegają w isto­cie rzeczy na nadawaniu i stałym utrzymywaniu raz nadanego kierunku funkcjonowania całej instytucji. Takie pojmowanie re­gulowania jest niestety niezgodne z dość powszechnie przyjętym rozumieniem tego terminu, obejmującym tylko likwidowanie nie­pożądanych odchyleń. Trudno byłoby jednak obecnie zmienić po­przednio już w teorii organizacji zastosowane rozumienie tego wyrazu. Funkcje regulacyjne mają z reguły decydujące znaczenie dla sprawności funkcjonowania całej instytucji; niemniej jednak służą one funkcjom podstawowym, a nie na odwrót. Na funkcje vomocnicze składa się w instytucji ogół wszystkich innych funkcji, które nie realizują wprawdzie bezpośrednio jej celów zewnętrznych i nie służą regulacji funkcjonowania całości, niemniej są jednak niezbędne po to, by funkcje podstawowe mo­gły być spełnione.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

W PRZEDSIĘBIORSTWIE PRZEMYSŁOWYM

W przed­siębiorstwie przemysłowym podstawowe funkcje to produkowanie (a może raczej należałoby powiedzieć: zaopatrywanie społeczeń­stwa w produkty znajdujące nabywców, co lepiej uwydatnia to, że każda instytucja pełni funkcję wobec innej, w której skład wchodzi!), ale w księgowości tegoż przedsiębiorstwa funkcją pod­stawową jest terminowa ewidencja danych potrzebnych do zarzą­dzania przedsiębiorstwem. Nazywamy te funkcje podstawowymi, ponieważ bez nich cele instytucji (w danym przedziale) w ogóle nie mogłyby być zrealizowane. Nie zawsze i nie wszyscy to sobie uświadamiają, co może prowadzić niekiedy do dyskryminacji osób pełniących funkcje podstawowe, czyli do traktowania ich pod względem prestiżu i uposażenia gorzej niż pracowników mają­cych równe im kwalifikacje a wykonujących funkcje regulacyj­ne lub pomocnicze.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

DYNAMICZNA ORGANIZACJA

Dlatego właśnie rozważania nad dynamicznie pojmowaną or­ganizacją instytucji trzeba było zacząć od zorientowania się, co mamy na myśli mówiąc o funkcjach jednostek organizacyjnych, oraz od dokonania przeglądu głównych rodzajów funkcji. Ważna przy tym jest przede wszystkim relatywizacja funkcji z jednej strony ze względu na cele instytucji, z drugiej zaś ze względu na rozpatrywany jej przedział.Ogół funkcji spełnianych we wszelkich instytucjach można podzielić na podstawowe, regulacyjne i pomocnicze.Funkcja w danym przedziale podstawowa to ogół czynności scharakteryzowanych przez to, że dotyczą bezpośrednio realizo­wania końcowego „zewnętrznego” celu danej jednostki, a raczej zwykle wiązki jej zewnętrznych, głównych i ubocznych celów.Tak więc w szkole jako całości funkcją podstawową jest naucza­nie, ale w sekretariacie dziekana funkcją podstawową jest „ob­sługa” administracyjna studentów i pracowników nauki.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

ROZUMIENIE CZYNNOŚCI

W odróżnieniu od funkcji przez czynność rozumiem w tym kontekście każde działanie jednoosobowe, różniące się od innych działań tym, że każde z nich absorbuje inny komplet wrodzonych lub nabytych cech umysłu i ciała wykonawców, ich nawyków umiejętności lub komplet tych cech zestawiony w innych pro­porcjach. Wprawdzie każda czynność, a nawet każdy ruch ele­mentarny, stanowiący najprostszy składnik czynności, ma okre­ślony cel, z reguły jednak (w przeciwstawieniu do celu poszczegól­nych funkcji) celu tego nie można w żadnym przedziale rozpa­trywać jako celu „autonomicznego” (nie będącego środkiem do jakiegoś innego uchwytnego celu). Na funkcjonowanie instytucji składają się działania (czynno­ści) członków jej zespołu zorganizowane, tj. tak zgrupowane, by przyczyniały się jak najbardziej do powodzenia funkcji pełnio­nych przez poszczególne jednostki organizacyjne zawsze wobec jednostki wyższego rzędu.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

ODRÓŻNIENIE FUNKCJI

Kryterium odróżnienia jednej funkcji od innych, czyli stwier­dzenia, że mamy do czynienia z odrębną funkcją, jest więc moż­ność sformułowania zrozumiałego celu, mającego choćby podpo­rządkowane, lecz względnie samodzielne znaczenie, do którego realizacji wystarcza dany zespół czynności. Skoro zaś, jak pamię­tamy, możność wyodrębnienia celu uchwytnego — choćby pod­porządkowanego innym jako środek — jest też warunkiem wy­odrębnienia instytucji, począwszy od komórki organizacyjnej aż do wielkich złożonych całości, przeto nasuwa się wniosek, że funkcje wobec instytucji „szerszych” pełnią z reguły instytucje „węższe” aż do komórki organizacyjnej włącznie (przy czym w skrajnym przypadku może to być zespół jednoosobowy wraz ze stanowiskiem pracy).  Na funkcję składa się zazwyczaj szereg dających się wyodręb­nić przedsięwzięć, czyli operacji wielopodmiotowych, które z kolei składają się z poszczególnych czynności.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

ZASTOSOWANIE DO ZESPOŁÓW

Dla wykonania każdej z tych lub innych funkcji pracownicy zatrudnieni w poszczególnych komórkach organizacyjnych muszą wykonywać szereg czynności: coś mówić, czegoś słuchać, coś pi­sać, rysować, czytać, nosić, ustawiać, przekręcać itp.Spróbujmy wniknąć nieco głębiej w znaczenie wyrazów „funk­cja” i „czynność”, wziętych z mowy potocznej, i zastanowić się, co jest wspólne różnym funkcjom i różnym czynnościom, a za­razem, co różni funkcję od czynności.Dany element „pełni” określoną „funkcję” wobec całości, do której należy, gdy mniej więcej jednostajne funkcjonowanie tego elementu rozpatrujemy ze względu na znaczenie, jakie ma ono dla funkcjonowania całości. W zastosowaniu do zespołów będziemy przeto mówili o funkcji podzespołów (osobników lub ich grup) wobec zespołu wtedy, gdy wykonują one „określoną, powtarzającą się czynność” lub grupę czynności, „scharakteryzowaną przez rodzaj znaczenia jej dla ce­lu jednoczącego czynności i uczestników tego zespołu jako ta­kich” [Kotarbiński 1969, s. 100].

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

FUNKCJE I CZYNNOŚCI

Mówimy (słusznie!) o naszych szkołach różnych szczebli, że pełnią w społeczeństwie ważne funkcje oświatowe, kulturotwór­cze, naukowe. O przedsiębiorstwie przemysłowym możemy powie­dzieć, że wobec społeczeństwa pełni funkcją produkcyjną, a za­razem — wobec własnych pracowników — wypełnia szereg in­nych funkcji społecznych. Wobec uniwersytetu z kolei np. rek­torat spełnia funkcją ogólnego kierowania, kwestura funkcją fi­nansową, a biuro dyrektora administracyjnego i sekretariaty dzie­kanów funkcje administracyjne. Podobnie wobec przedsiębiorstwa przemysłowego poszczególne jego działy i wydziały spełniają róż­norakie funkcje: zaopatrzeniową, produkcyjną, zbytu, rachunko­wą, planowania, sprawozdawczości itp. Można by pójść jeszcze da­lej w dół i powiedzieć — równie słusznie — że wobec działu zaopatrzenia jedna grupa pracowników pełni funkcję ewidencji źródeł zaopatrzenia, inna funkcję zakupów, a jeszcze inna funkcję rozliczeń.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment

SPOSÓB PODPORZĄDKOWANIA

Aby to uzyskać, rysuje się np. sekretariat naczelnego dyrektora, bezpośrednio mu pod­porządkowany (a więc znajdujący się na drugim szczeblu hierar­chicznym) na tym samym poziomie wykresu co stanowisko pracy w wydziale, znajdujące się na szóstym szczeblu. Pozwala to na uniknięcie zniekształceń nazywanych przez A. Stabryłę „ugięciem strukturalnym” [Stabryła 1967, s. 33].Wobec ograniczenia danych, które można pomieścić na wykre­sie, „księgę służb” i wykres podporządkowań organizacyjnych na­leży traktować jako całość i w gruncie rzeczy dopiero oba te do­kumenty łącznie powinny by nosić nazwę schematu organiza­cyjnego.Mimo że wykres podporządkowań powtarza część danych za­wartych w „księdze służb”, nie należy go uważać za zbędny, bo jest z natury rzeczy o wiele bardziej „przejrzysty”.Jeden ze sposobów rysowania wykresów podporządkowań ilustrują wykresy 4.3.3.-2. do 4.3.3.-5.

Posted in Praca i wartość | Leave a comment